BẪY TỐ TỤNG TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

BÌNH LUẬN VỀ BẪY TỐ TỤNG TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ HIỆN NAY, HIỂU ĐỂ TRÁNH VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA BỊ CAN/BỊ CÁO

Trong hệ thống tư pháp, việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Bị can/Bị cáo là một vấn đề vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, có những trường hợp Bị can/Bị cáo cảm thấy mình rơi vào bẫy tố tụng hình sự, đặc biệt khi họ cho rằng mình vô tội nhưng lại bị coi là không thành khẩn khai báo. Dưới đây là một trong ví dụ điển hình về nội dung trên.

Nội dụng, diễn biến vụ án:

Vụ án “Giết người” xảy ra vào đầu năm 2022, tại phường T.Đ.H, thành phố D.A, tỉnh B.D với nhiều Bị cáo tham gia.

Xuất phát từ mâu thuẫn tình ái và tiền bạc, các Bị cáo rủ nhau đi đánh Bị hại, kết quả Bị hại chết do đa chấn thương, mất máu, dẫn đến tử vong. Cơ quan Điều tra – Công an tỉnh B.D đã khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can, đồng thời ban hành lệnh bắt 11 Bị can để điều tra về hành vi “Giết người”. Điều đáng nói là trong số 11 Bị can, duy nhất 01 Bị can tên là L.H.P.T không khai nhận mình tham gia vào vụ việc và không biết các Bị can khác lên kế hoạch đánh người dẫn đến tử vong.

Tuy nhiên, quá trình đánh giá, nghiên cứu hồ sơ, lời khai Bị can này là hoàn toàn có cơ sở, bởi lẽ khi Bị can đang uống bia với các Bị can khác, Bị can này đã ra về trước mà hoàn toàn không biết việc nhóm bạn của mình rủ nhau đi tìm kiếm, đánh Bị hại. Việc Bị can có mặt tại hiện trường là do nhận được tin báo bạn mình bị tai nạn giao thông nên bản thân mới chạy xe ra xem thì thấy được diễn biến của sự việc đánh nhau. Do đó, một số Bị can khác đã nhìn thấy Bị can có mặt tại hiện trường ẩu đả và khai nhận với Cơ quan Điều tra nên Bị can bị bắt tạm giam vào khoảng giữa năm 2023.

Cơ quan Điều tra đã căn cứ vào những lời khai của các Bị can khác để xác định, mặc dù Bị can không trực tiếp tác động đến cơ thể của Bị hại, nhưng việc Bị can có mặt tại hiện trường là đã giúp sức về mặt tinh thần cho các Bị can khác thực hiện việc phạm tội, từ đó Kết luận Bị can phạm tội “Giết người” theo điểm n khoản 1 Điều 123 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017.

Tại phiên Tòa Sơ thẩm, Bị cáo L.H.P.T vẫn giữ nguyên lời khai như ban đầu, các Bị cáo khác cũng có những thay đổi lời khai liên quan đến Bị cáo L.H.P.T, những lời khai dần dần không thống nhất, mâu thuẫn về việc xuất hiện của Bị cáo L.H.P.T tại hiện trường. Tuy nhiên, Đại diện VKSND tỉnh B.D vẫn giữ nguyên quan điểm truy tố đối với Bị cáo L.H.P.T.

Nhận thấy, Bị cáo L.H.P.T không thừa nhận hành vi phạm tội của mình nên khi đề nghị mức hình phạt, VKSND tỉnh B.D đề nghị mức án 17 -18 năm tù, cao hơn mức án đề nghị đối với các Bị cáo trực tiếp thực hiện hành vi tác động đến Bị hại dẫn đến cái chết cho Bị hại, với quan điểm cho rằng Bị cáo L.H.P.T đã không thành khẩn khai báo, không ăn năn hối cải, không bồi thường cho gia đình Bị hại.

Sau Phần Tranh luận rất gay gắt của Luật sư bào chữa cho Bị cáo L.H.P.T, Đại diện VKSND tỉnh B.D vẫn giữ nguyên quan điểm truy tố và mức đề nghị đối với Bị cáo. Sau đó, Hội đồng xét xử quyết định nghị án kéo dài, thời gian tuyên án là 01 tuần sau.

Đến ngày tuyên án, Hội đồng xét xử đề nghị quay trở lại phần xét hỏi, Chủ tọa phiên Toà hỏi lại Bị cáo: “Sau thời gian nghị án kéo dài, Bị cáo có suy nghĩ gì? Bị cáo có thấy Cáo trạng truy tố Bị cáo là đúng người, đúng tội không?” Tại phiên Toà, Bị cáo bất ngờ thừa nhận Cáo trạng truy tố đúng người, đúng tội, không oan. Vậy là Hội đồng xét xử không còn câu hỏi nào thêm. Sau đó, Đại diện VKSND tỉnh B.D đề nghị lại mức án đối với Bị cáo giảm 02 năm so với mức đề nghị ban đầu và kết quả Tòa án nhân dân tỉnh B.D tuyên thấp hơn mức đề nghị của VKS 02 năm.

Qua nội dung, diễn biến vụ án nêu trên, Luật sư cho rằng Bị cáo THÀNH KHẨN KHAI BÁO HAY KHÔNG THÀNH KHẨN KHAI BÁO trong tố tụng hình sự còn là vấn đề nhạy cảm, áp dụng thiếu linh hoạt?

Khi một Bị cáo khẳng định mình không phạm tội, từ giai đoạn điều tra đến khi đứng trước phiên Tòa xét xử, điều này thể hiện sự kiên định và lòng tin vào sự vô tội của mình. Tuy nhiên, việc Cơ quan tiến hành Tố tụng cho rằng Bị cáo không thành khẩn khai báo, không ăn năn hối cải có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. VKSND, trong quá trình luận tội, có thể không cho bị cáo hưởng tình tiết giảm nhẹ này và đề nghị mức án cao hơn so với các Bị cáo khác.

Thực tế, trong Tố tụng Hình sự, việc không khai nhận hành vi phạm tội thường sẽ bị Cơ quan tiến hành Tố tụng cho là Bị cáo không thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải. Điều này đã có rất nhiều quan điểm trái chiều, phản bác của các Luật sư. Bởi lẽ, theo nguyên tắc Tố tụng Hình sự, trách nhiệm chứng minh tội phạm là của Cơ quan điều tra, việc Bị cáo không nhận tội không thể xem là không thành khẩn khai báo nếu không có các chứng cứ vật chất, chứng cứ phi vật chất chứng minh hành vi phạm tội của Bị cáo. Trường hợp, đã có đủ các chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội nhưng Bị cáo vẫn quanh co, chối cãi để nhằm thoát tội thì mới được coi là không thành khẩn.

Trong vụ án nêu trên, ngoài các lời khai của các Bị cáo khác, không còn bất cứ chứng cứ vật chất nào chứng minh Bị cáo L.H.P.T có hành vi vi phạm pháp luật. Xét các lời khai của các Bị cáo đều không có sự đồng nhất, lời khai của các Bị cáo cũng có sự mâu thuẫn với chính lời khai của mình. Do đó, Luật sư cũng rất băn khoăn không biết Cơ quan tiến hành Tố tụng căn cứ vào lời khai nào làm cơ sở kết tội Bị cáo L.H.P.T.

BẪY TỐ TỤNG TRONG VỤ ÁN NÊU TRÊN

Sau khi kết thúc Phần Tranh luận, Hội đồng xét xử tuyên bố nghị án kéo dài. Trong thời gian này, nhận thức chung của các Bị cáo có thể cảm thấy lo sợ về mức án cao mà mình có thể phải chịu trách nhiệm. Điều này dẫn đến việc, khi phiên Tòa được mở lại, Bị cáo thay đổi lời khai và thừa nhận Cáo trạng truy tố đúng, đồng thời xin Hội đồng xét xử khoan hồng cho hành vi của mình.

Sự thay đổi lời khai của Bị cáo tại phiên Tòa là sự đảm bảo và cực kỳ quan trọng cho Cơ quan tiến hành Tố tụng, kết tội một người là “PHẠM TỘI” thì cần có đủ chứng cứ thuyết phục, nếu không có sự thừa nhận hành vi phạm tội của Bị cáo.

Theo đánh giá của Luật sư, trong vụ án nêu trên, chứng cứ Cơ quan điều tra thu thập là chưa đủ cơ sở, căn cứ để có thể tuyên án đối với Bị cáo L.H.P.T. Tuy nhiên, do thời gian vụ án xảy ra đã lâu, ngoài lời khai của các Bị cáo khác, Cơ quan điều tra bất lực không thể thu thập thêm được chứng cứ nào khác. Do vậy, lời khai nhận tội của Bị cáo L.H.P.T là hết sức quan trọng để Cơ quan tiến hành Tố tụng đưa ra kết luận Bị cáo phạm tội, loại trừ trách nhiệm của Cơ quan tiến hành Tố tụng.

Mặt khác, Bị cáo L.H.P.T trong vụ án trên, với gia cảnh khó khăn, chỉ học hết lớp 02, không đủ nhận thức, đứng trước sự động viên của gia đình theo hướng chấp nhận để được giảm nhẹ nên Bị cáo đã đồng ý nhận tội. Điều này, Luật sư không thể không tôn trọng quyết định của Bị cáo, mặc dù bản thân Luật sư rất sẵn sàng đấu tranh vì thân chủ, thật sự không cam lòng với các tình tiết trong hồ sơ, căn cứ kết tội Bị cáo L.H.P.T.

TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC BẢO VỆ QUYỀN LỢI BỊ CÁO

Qua nội dụng vụ án nêu trên, trường hợp này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền lợi của Bị cáo trong quá trình tố tụng. Bị cáo cần được tư vấn và hỗ trợ pháp lý một cách kịp thời và chuyên nghiệp để không rơi vào tình trạng hoảng loạn và đưa ra những quyết định không đúng đắn dưới sự áp lực. Điều này không chỉ giúp Bị cáo bảo vệ quyền lợi của mình mà còn góp phần đảm bảo tính công bằng và minh bạch của hệ thống tư pháp.

Bẫy Tố tụng Hình sự là một vấn đề phức tạp và đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về pháp luật cũng như sự hỗ trợ từ các Chuyên gia pháp lý. Để tránh rơi vào tình trạng này, Bị cáo cần phải kiên định với sự thật, đồng thời tin vào Luật sư bảo vệ cho mình, không lung lay trước những lời xúi giục, xui khiến của người khác, dù người đó chính làn người thân của mình. Hãy bảo vệ quyền lợi của mình và đảm bảo rằng công lý được thực thi một cách đúng đắn và công bằng.

Nguồn: Luật sư Lê Thanh Trang